Tanzania verliest 60% van olifanten in vijf jaar, gaat grootste reservaat volbouwen

Dat kon je helaas zien aankomen. De populatie Afrikaanse olifanten staat sterk onder druk, dat wist u waarschijnlijk wel. Tanzania zag het aantal slurfbeesten in vijf jaar tijd met 60 procent afnemen, tot een populatie met een centrale schatting van 42.871. Om het erger te maken wordt een deel van het grootste reservaat onder water gezet om een stuwdam en een electriciteitscentrale aan te leggen. 

Over 50 multinationals bid for construction of
hydropower dam in Tanzania's game reserve Selous https://t.co/wgv6xXx2sh pic.twitter.com/BgqpJTZCf3

— Pauline Verheij (@PaulineVerheij) September 27, 2017

Dierentuin beroofd
Onderzoekers van 'The Great Elephant Census' (GES) vlogen vanaf 2014 over de stukken Afrika waarvan bekend is dat 93 procent van de olifanten daar nog leeft. GES wordt gefincierd door een van de oprichters van Microsoft, Paul Allen, die volgens Forbes over $ 20 miljard beschikt. Een vliegtuigje zigzagt over natuurgebieden heen en onderzoekers tellen dan het aantal olifanten, inclusief karkassen. Na vijf jaar wordt het onderzoek herhaald.  

In totaal daalde de populatie savanne-olifanten met 144.000, wat neerkomt op een derde. In dit tempo is de olifant dus binnen twee decennia compleet verdwenen. Er zijn zeker wel lichtpuntjes, zoals Uganda, dat een vertrouwenswekkende stijging laat zien. Helaas is de y-as in de plaatjes uit het uiteindelijke onderzoeksrapport nogal vertekend: de daling in Tanzania met 60.000 dieren in vijf jaar is veel groter dan de toename in Uganda met een paar duizend dieren. 

Naast olifanten hebben ook andere diersoorten ernstig te lijden onder de toegenomen vraag naar ivoor en hoorns, vooral uit China. Witte neushoorns leken veilig, met een populatie van 20.000 dieren. Maar nu worden ze zelfs in dierentuinen bejaagd. Eerder dit jaar werd er 's nachts in een Franse dierentuin ingebroken om een neushoorn dood te schieten en ook Artis heeft opgezette hoofden dieren verwijderd uit angst voor diefstal. 

Terreur financieren
Naast doelgerichte, onduurzame jacht verdwijnt er steeds meer leefgebied. Tanzania was een van de eerste landen in Afrika om op te treden tegen het stropen. Nu is het hekkensluiter als het om bescherming gaat.

Net als in andere landen in Afrika (en in mindere mate in Azië) beschikken georganiseerde bendes over zware wapens, waarmee hele kuddes worden neergemaaid. In Oost-Afrika gaat het niet zelden om aanhangers van terreurbeweging Al-Shabaab, die zo de aanslagen op Kenyaanse winkelcentra en andere aspecten van hun heilige oorlog financieren.
Vaak kan een diersoort een enkele dreiging nog wel aan, de natuur is gewoon wreed. Maar een dubbele dreiging is wellicht te veel voor de Afrikaanse olifant, met zijn kielzog een hoop andere beesten. Een groot deel van de als beschermd gebied ingestelde stukken Afrika zijn dat in feite niet meer. Zo wil Tanzania een stuwdam aanleggen in de Rufiji rivier, in het zuiden van het land. Die moet de stroomproductie van de opkomende economie meer dan verdubbelen. 

Deze rivier voedt het Selous ecosysteem, dat 50.000 km2 groot is. Dat is twee keer België. Het wordt door de UNESCO tot het werelderfgoed gerekend. Het gebied bevat minder open grasland dan bekendere parken zoals de Serengeti, maar bevat juist meer bomen en moerassen. Omdat het zo groot is, is het een echt wild gebied zoals God, Allah of het Vliegende Spaghettimonster het ooit bedoelde, als u in hem/haar/het gelooft. 

Een stukje land afpalen en daar wat beesten laten grazen is één ding. Over honderd jaar zal er echt nog wel ergens een olifant te vinden zijn. Maar om ze in een groot gebied echt wild te laten zijn en interactie te laten hebben met andere beesten, zonder ze bij te voeren of hun aantal te managen, dat is iets anders. Veel wildparken zijn aangelegd en worden beheerd om toerisme of legale jacht te faciliteren. Het is gewoon Artis buiten de Ring, met alle respect. 

Veredelde dierentuin
Zo zorgen olifanten ervoor dat bomen het gras niet overwoekeren, want de dikhuiden duwen ze gewoon om. Daarmee bepalen in grote mate hoe een bepaald gebied eruit ziet. Als een specifiek beest wordt weggehaald, heeft dat impact op alles wat er leeft. Dat is het verschil tussen een functionerend ecosysteem en een veredelde dierentuin. Is de eerste eenmaal definitief vernield, dan komt 'ie ook niet zomaar terug. 

Op papier is dat Selous dus enorm. Of, tenminste, groot. Want links en rechts is er al stevig aan geknabbeld. In het noorden is er veel ruimte voor fototoerisme, in de andere delen kan gejaagd worden. Het levert de regering van Tanzanie naar schatting een miljoen of tien op per jaar. En daar zit het probleem.

Waarom zou een land de kip met de gouden eieren slachten? Als het vlees veel meer waard blijkt te zijn dan de eieren, dan is het beestje de klos. Het is simpele speltheorie. 

Het park loopt links en rechts een kilometer of honderd met de rivier mee. Waar deze recht naar het oosten afbuigt wordt een dam voorgesteld. In het gunstigste geval zal het stuwmeer niet meer dan drie procent van het park onder water zetten. De schade blijft dan beperkt tot een vernietiging van 1.500 km2 aan natuurgebied. 

Alleen heeft de regering al concessies afgegeven voor de winning van olie en gas, evenals mijnbouw naar uranium en gebruikelijker mineralen. Het gebied dat onder water zal worden gezet is de scheve rechthoek bovenin. Op deze manier is dit gebied helemaal niet zo ongeschonden als gehoopt. 

Kamerplant in Friesland
Een uraniummijn is een heftig ding om op je grondgebied te hebben. Er worden diepe putten geslagen en de aan- en afvoer van materieel, grondstoffen, brandstof en chemicaliën is een logistieke draak. Dat geldt ook voor de bouw van de stuwdam. Er moet een groot wegennetwerk worden aangelegd, dat zonder meer impact op de natuur kan hebben. 

Is de dam af (of de mijn leeg), dan blijven die wegen natuurlijk liggen. Voor stropers zijn die weer ideaal voor een snatch 'n grab van het laatste ivoor dat er dan nog te vinden is. Daarom, het ziet er niet goed uit voor de olifant. Geen leuk topic dit, maar dan weet u het, kunnen we er wat aan doen. 

Trouwens, die uraniummijn, kan Tanzania die niet zelf gebruiken om energie mee te winnen? Dan hebben ze die dam ook niet nodig. Of staat die mijn soms via een belastingontwijkend kamerplantbedrijf in Friesland ingeschreven, zodat een of ander vaag Russisch/Canadees gebeuren ervan kan profiteren zonder dat de lokale bevolking er ook maar iets aan heeft? Nee, dat zou echt knettergek zijn, 925. Nu moet je ophouden met je complottheorieën.